Właściwie niezbyt wiele można zrobić, by zapobiec wejściu człowieka do sekty. Najogólniej rzecz ujmując, najlepszą ochronę przed podjęciem tego typu decyzji stanowią silne więzi rodzinne, społeczne i kulturowe.
Niestety, pomoc ofiarom jest niemożliwa bez podjęcia przez nich współpracy z osobami pomagającymi. Dotyczy to również uzależnienia od sekt. Nawet w przypadku konieczności przymusowej hospitalizacji (np. w napadach szału albo urojeń mistycznych o dużym oddźwięku społecznym) nie można pomóc osobie, która znajduje się poza sektą, w odbudowie jej osobowości i tożsamości bez jej zgody. Podstawową rolę pełni tu rodzina, bo tylko wykorzystując więzi rodzinne można nawiązać kontakt z osobą wymagającą pomocy po pobycie w sekcie umożliwiający rozmowę na poziomie intelektualnym.
Opieka nad byłym członkiem sekty wymaga najczęściej pomocy ekipy fachowców z wielu dziedzin, bo wyrządzone szkody mają charakter fizyczny, społeczny i psychiczny. W pierwszej fazie leczenia ważne jest szybkie podjęcie interwencji i odpowiedni sposób jej prowadzenia. Kolejny etap dotyczy uświadomienia sobie przez adepta sekty własnego błędu, który popełnił wstępując do niej. Trzecia faza udzielanej pomocy dotyczy analizy przyczyn takiego kroku. Pomoc ofiarom sekt obejmuje też budowanie w społeczeństwie świadomości, że sekty są organizacjami typu totalitarnego i z tego powodu muszą być zwalczane jako sprzeczne z ludzką godnością.
Patologie wywołane pobytem w sektach można z grubsza podzielić na dwa rodzaje: patologie grupowe i indywidualne.
Patologie grupowe obejmują dostrzegalne skutki psychicznego spustoszenia spowodowanego przez sekty. Należy tu wymienić przede wszystkim:
- urojenia o mniej lub bardziej trwałym charakterze; scala to grupę i przydaje przeżyciom jej członków elitarny, wspólnotowy charakter
- grupowe odreagowanie, które pełni rolę jednego z elementów scalającego grupę
- zbiorowa histeria, która jest niekontrolowanym wybuchem popędów
- zbiorowy trans – tu również następuje uzewnętrznienie najbardziej skrywanych popędów wykorzystywany jest przez sekty do głoszenia idei „nowych narodzin” jej członków oraz do głoszenia misji walki o nie krępowany (przez społeczeństwo) rozwój człowieka
- zbiorowe samobójstwo jest najtragiczniejszym wyrazem uzależnienia i manipulacji stosowanej w sektach.
Patologie wywołane pobytem w sektach dotyczą też indywidualnych przeżyć, myśli i zachowań. Patologie indywidualne wymagają często długotrwałego leczenia, zwłaszcza psychiatrycznego. Można je podzielić na trzy grupy:
- zjawiska depresyjne
- zachowania neurotyczne
- zaburzenia psychotyczne o różnym stopniu nasilania objawów.
Również fizyczne techniki uzależniania stosowane przez sektę mają na celu całkowite podporządkowanie sobie jej członków.
Od pierwszego spotkania kandydata z osobą werbującą następuje powolne, ale skuteczne izolowanie werbowanego od jego rodziny, znajomych, kolegów. Dzieje się tak, gdyż osoba samotna nie szuka dla siebie nigdzie ratunku (bo wierzy, że wszystko dostarczy jej sekta) czuje się opuszczona, zagubiona i bardzo łatwo poddaje się wpływom innych. Pod hasłem „oczyszczania organizmu z toksyn” większość sekt stosuje diety niskokaloryczne lub wręcz niedożywienie, co oczywiście wspomaga uzależnienie.
Kolejne fizyczne techniki uzależniania swoich członków stosowane nagminnie przez sekty, to pozbawianie snu, własnych ubrań i przymusowa praca. Te techniki pogłębiają uprzedmiotowienie osoby i oddzierają ją z resztek jej poczucia odrębności. Niektóre sekty przez stosowanie różnych oddziaływań próbują pozbawiać swoich członków wrażeń zmysłowych. Wykorzystują urojenia i halucynacje interpretując je jako przejaw rzeczywistości nadprzyrodzonej.
Jeszcze inne techniki fizycznego uzależniania to: bombardowanie dźwiękiem np. odpowiednio dobraną muzyką, rytualne śpiewy, zbiorowo i indywidualnie powtarzane mantry co wprowadza słuchających w trans i jeszcze pogłębia podatność na manipulacje.
Psychologiczne techniki uzależnienia jednostki od sekty opierają się o metody stosowane przez państwa totalitarne w celu podporządkowania sobie oponentów, posługują się też podstępem (np. podawanie narkotyków), ale większość sekt stosuje metody bardziej wyrafinowane.
Niektóre psychologiczne techniki uzależniania to:
- niszczenie indywidualności i tożsamości osoby, zastępowanie jej i wymieszanie z opinią wyrażaną przez grupę; sekta przenika do najbardziej osobistej przestrzeni adepta, przejmuje nad nią kontrolę i izoluje od zewnętrznej rzeczywistości;
- zniekształcenie języka - sekty posługują się językiem ezoterycznym, co prowadzi do wypaczania sensu słów i nadania im nowego absurdalnego znaczenia; język znany tylko członkom sekty pogłębia jej izolację od reszty społeczeństwa;
- przysięgi posłuszeństwa pisemne i ustne odbierane są od adeptów na każdym etapie zdobywania stopni i tytułów, co prowadzi do całkowitego oddania się organizacji oraz pozbawia zdolności do krytycznego myślenia i jeszcze bardziej identyfikuje z sektą. Poza wymienionymi metodami, sekty stosują jeszcze inne psychologiczne techniki uzależniania swoich członków np. narzucają ciągła rywalizację między nimi, reguły przestrzegania higieny i zachowań seksualnych, pozbawiają nazwiska, wymagają naśladownictwa „oświeconych” i utożsamiania się z guru, ciągłego analizowania ideologii sekty, słów mistrza, własnego złego z punktu widzenia sekty zachowania, są poddawani hipnozie.
Werbunek jest tak przeprowadzany, że służy uzależnieniu adepta od sekty. Pozyskanie nowego członka sekty zaczyna się od spotkania osoby poszukującej i wątpiącej z przedstawicielem organizacji, który potrafi z absolutnym przekonaniem, uogólniając i w sposób ostateczny odpowiedzieć na wszystkie pytania. Ważną cechą myślenia sekciarskiego jest zdobycie uniwersalnej odpowiedzi na wszystkie pytania (najczęściej nie powiązane ze sobą) nowego kandydata. Sekta ofiaruje osobom wątpiącym i poszukującym gotowe odpowiedzi i uniwersalną pomoc, które to natychmiast rozwiążą wszystkie problemy.
Werbunek przebiega w trzech etapach:
- uwodzenie – to wstęp do całkowitej indoktrynacji kandydata; podstawowym celem tego etapu jest przyciągnięcie i skoncentrowanie uwagi adepta na ideach sekty i złudnych sposobach ich realizacji; uwieść to znaczy się spodobać i odwieść od prawdy; a więc przedstawić swoją organizację jako bardzo atrakcyjna dla ofiary i przedstawić pozostałe społeczeństwo jako wrogie, agresywne i obojętne na najbardziej osobiste problemy adepta;
- perswazja – wymaga nawiązania szczególnej relacji nadawczo – odbiorczej; jedynym prawdziwym celem nadawcy jest przyciągnięcie odbiorcy i omotanie jej dzięki procesowi identyfikacji i procesowi wykazywania podobieństw;
- fascynacja – to główny element procesu wprowadzania osoby do sekty; opiera się ona na rzeczywistym zachwycie postacią guru; ostateczny wynik werbunku zależy od stosunku między siłą zniewolenia wywieranego przez sektę a siłą więzów między kandydatem a społeczeństwem.
Prawa rządzące w sektach umożliwiają jej w miarę nie zakłócone funkcjonowanie, absolutne posłuszeństwo guru, niszczenie indywidualności danej osoby i bezwzględną kontrolę zachowań każdego członka sekty. Sekta powstaje wokół guru i pod jego przywództwem, a przez pozyskiwanie członków powiększa swoje szeregi. Adepci są podzieleni na dwie grupy – świadomych manipulatorów i nieświadomych manipulowanych. Ci pierwsi tworzą struktury na kształt piramidy – im wyższy poziom hierarchii, tym jest ich mniej, a więcej się od nich wymaga i są obdarzeni większym zaufaniem guru. Ponadto im wyżej, tym większe poczucie bezkarności i większe lekceważenie norm moralnych. Status nieświadomych manipulowanych jest jednakowy jak pozostałych; w tej grupie nie ma żadnej hierarchii, a obowiązuje jedna nie pisana zasada – zakaz przejawiania indywidualnych odruchów. Próby te są karane przez odrzucenie takich zachowań. Wśród nieświadomych manipulowanych inny jest trochę status osoby odpowiedzialnej za kontakty „dołu” piramidy z jej „górą”. Pełni ona funkcję pasa transmitującego informacje w obu kierunkach, a właściwie zabezpiecza osoby z najwyższych poziomów hierarchii przed niekontrolowanymi zachowaniami osób z dolnych pięter struktury sekty. Prawa rządzące w sektach prowadzą do wchłonięcia jednostki przez grupę, do samowystarczalności grupy, co powoduje izolację grupy od reszty społeczeństwa oraz do rozgraniczenia wszystkiego na wewnętrzne (znaczy dobre, pożądane i pozytywne) i zewnętrzne (znaczy złe, nie pożądane i negatywne).
Przyczyny wstępowania do sekt tkwią w adeptach i w ich guru. Badania adeptów sekt wykazują u większości z nich różne zaburzenia osobowości. U wielu osób wstępujących do sekt stwierdzono istnienie narcystycznych zranień, co powoduje nadwrażliwość tym większą, im słabsze są więzy rodzinne. Wśród członków sekt dość duży jest też odsetek osób z różnymi zaburzeniami psychicznymi. Jednakże trudno jest w tym przypadku oddzielić zaburzenia powstałe przed wstąpieniem do sekty od zaburzeń powstałych jako rezultat pobytu w sektach. Należy też zaznaczyć, że poszczególne grupy sekciarskie werbują swoich kandydatów wśród konkretnych grup społecznych, np. adepci sekty „Dzieci Boga” wywodzą się z trzech grup społecznych:
- są to studenci i osoby z wyższym wykształceniem najlepiej humanistycznym
- pracownicy fizyczni i osoby z marginesu, które stopniowo stawały się „sługami” osób z pierwszej grupy
- dzieci urodzone w sekcie i wychowane prze nią.
Przyczyny wstępowania do sekt tkwią też w osobach będących guru sekty. Często mają nadmiernie rozwinięte poczucie własnej wielkości, wykazują błędny osąd rzeczywistości, cechuje ich nieufność względem wszystkich, chłód emocjonalny. Ten rodzaj psychozy daje guru poczucie odmienności, przekonanie o konieczności odegrania ważnej przywódczej roli. Ponadto każdy guru posługuje się biografią nie swoją, ale bardzo atrakcyjną dla odbiorcy